Stowarzyszenie Rodzin Osadników Wojskowych i Cywilnych Kresów Wschodnich jest kontynuatorem
Centralnego Związku Osadników Wojskowych powstałego w marcu 1922 roku
Strona główna Historia osadnictwa wojskowego Historia Stowarzyszenia Nasza działalność KRESOWE STANICE
Pomnik Osadników Sztandar Adresy i kontakty Wydawnictwa i pamiątki Archiwum Ciekawe strony
KOPIA OBRAZU MATKI BOSKIEJ ŁUCKIEJ Z WITKOWA NOWEGO

Zamieszczamy fragment książki P. Tadeusza Kukiza "Madonny Kresowe i inne obrazy sakralne z Kresów w archidiecezji wrocławskiej i w diecezji legnickiej", Warszawa 1999. W tekście tym znajdziemy wiele cennych informacji o obrazie Matki Bożej Łuckiej i jego kopii, o osobach którym zawdzięczamy powrót Madonny z Dzieciątkiem do katedry Łuckiej. W artykule "Sztandar naszego Stowarzyszenia" (KRESOWE STANICE nr 3/2003) nie zamieściliśmy na ten temat dokładnych informacji. Osoby nie wymienione, a szczególnie P. Tadeusza Kukiza, przepraszamy.

Janusz Szuba


Tadeusz Kukiz

KOPIA OBRAZU MATKI BOSKIEJ ŁUCKIEJ Z WITKOWA NOWEGO
(w kościółku w Siedlcach k. Oławy)

Łuck nazywano niegdyś "Rzymem Wschodu". Nad miastem, położonym na falistym terenie, wznosiły się bowiem wieże ponad dwudziestu cerkwi i kościołów. Była tam też synagoga i świątynia karaimska (kienesa).
Do najstarszych świątyń należał kościół oo. Dominikanów, ufundowany w 1390 r. przez króla Władysława Jagiełłę, i cerkiew św. Pokrowy: Kiedy w 1427 r. wielki książę Witold przeniósł siedzibę biskupstwa z Włodzimierza Wołyńskiego do Łucka, wystawił tu drewnianą katedrę. W 1539 r. bp Jerzy Falczewski wzniósł nową, z ciosanego kamienia; gdy w 1781 r. spłonęła, już jej nie odbudowywano, a do godności katedry podniesiono kościół pojezuicki, zbudowany w pierwszej połowie XVII w. Na jego kształt pewien wpływ miał pracujący jakiś czas w Polsce włoski architekt Giacomo Briano. Przez rok kierownikiem budowy był znany w Polsce w XVII w. architekt, jezuita Paweł Giżycki. Ta barokowa świątynia pod koniec XVIII w. otrzymała wystrój wczesnoklasycystyczny, zachowała się do dziś i jest pw. Świętej Trójcy i św. św. Apostołów Piotra i Pawła. Obok stoi dzwonnica pozostała po poprzedniej katedrze.
Poza wymienionymi świątyniami było w Łucku (do poł. XIX w.) kilkanaście cerkwi i następujące kościoły i klasztory: Panien Brygidek (na dziedzińcu tego klasztoru w czerwcu 1941 r. NKWD rozstrzelało ponad pięć tysięcy uwięzionych), oo. Bonifratrów, Bernardynów, Trynitarzy, Karmelitów i Bazylianów. Był też kościół ormiański (jego ruiny jeszcze się zachowały).
We wspomnianym kościele oo. Dominikanów od 1598 r. był obraz, kopia słynnego wizerunku MB Śnieżnej znajdującego się w kaplicy Paulińskiej (książąt Borghese) rzymskiej świątyni Santa Maria Maggiore (rys. obok). Kopia ta pochodziła z prywatnej kaplicy papieskiej, a otrzymał ją w darze od Klemensa VII ks. bp Bernard Maciejowski, późniejszy kardynał; on właśnie przekazał obraz do kościoła łuckich Dominikanów, gdzie wizerunek Matki Bożej zasłynął łaskami.
W 1701 r. bp Franciszek Prażmowski wyznaczył komisję do zbadania doznanych łask. Po jego zgonie następną powołał administrujący diecezją sufragan przemyski ks. bp Paweł Dubrawski. Jak pisze o. Wacław z Sulgostowa, autor monografii o cudownych obrazach Matki Bożej, "komisya ta, po sprawdzeniu komisyi pierwszej, przedstawiła bp. Dubrawskiemu zaprzysiężone od roku 1614 cuda" i w 1703 r. wydał on dekret zatwierdzający je. W tym też roku przeor łuckiego klasztoru oo. Dominikanów ks. Ignacy Kownacki wydał książkę o cudownym obrazie MB Łuckiej pt. Sparta Polska. Wizerunek zdobiła "sukienka srebrna, bogato perłami szyta".
Cudowny obraz sprowadzał liczne rzesze wiernych. Podjęto starania o jego koronację. Sprzeczne są informacje, kto w Rzymie o to zabiegał. Według o. Wacława - o. Justyn Jakielski, prowincjał Dominikanów, a według ks. Alojzego Fridricha, autora innej monografii o cudownych obrazach - o. Piotr Szczerbiński, przeor łuckiego klasztoru. Być może czynili to obaj, wspierani w tej sprawie przez króla, prymasa i łuckiego biskupa. W wyniku tych starań papież Benedykt XIV wydał dekret upoważniający prymasa Polski, ks. Krzysztofa Szembeka, do przeprowadzenia koronacji, a ponieważ prymas zmarł, aktu koronacji dokonał 8 września 1749 r. bp łucki ks. Franciszek Kobielski. Sprowadzone z Rzymu złote korony ufundował wojewoda wołyński Michał Potocki. On też pokrył koszty związane z uroczystościami koronacyjnymi (wcześniej zrobił to również podczas koronacji obrazu MB Podkamieńskiej).


Katedra w Łucku. Okres międzywojenny

Trzy kolejne pożary, w latach 1793, 1803 i 1845, zniszczyły kościół oo. Dominikanów, ale obraz Matki Bożej wszystkie te pożary przetrwał. W roku 1847 kościół i klasztor zostały zamknięte, a w 1849 r. skasowane. Cudowny wizerunek Matki Bożej i inne obrazy, w tym pędzla Smuglewicza, przeniesione zostały do miejscowej katedry. W 1924 r. podczas jej pożaru spłonął ołtarz główny wraz z obrazami: Matki Bożej Łuckiej i Trójcy Świętej; ten drugi autorstwa osiemnastowiecznego malarza polskiego Tadeusza Kuntze-Konicza.
W tym miejscu opis dziejów łuckiego wizerunku można by zakończyć. Ale oto, poszukując kresowych obrazów Matki Bożej, natknąłem się na wzmiankę w Katalogu ruchomych zabytków sztuki sakralnej archidiecezji wrocławskiej, że w kościele filialnym w Siedlcach w parafii Kotowice (k. Oławy) znajduje się "obraz Matki Bożej z Łucka, przywieziony przez repatriantów". W maju 1989 r. pojechałem tam; w kościółku przerobionym z sali tanecznej, w ołtarzu zawieszony jest obraz (na płótnie) o typowych cechach wizerunku MB Śnieżnej. U jego podstawy widoczny jest napis "Obraz Cudowny z Łucka z R. 1670, odnowiony w R. 1851" (pisownia oryginału). Interesujące było ustalić, skąd i jak obraz ten trafił do tej małej podoławskiej wioski.


Mieszkanka Siedlec p. Bronisława Guza pamięta, jak będąc jeszcze kilkunastoletnią dziewczynką 19 marca 1946 r. z ojcem Marianem Ignatowiczem, jechała konnym zaprzęgiem po ten obraz do Oławy. Na plebanii parafii MB Pocieszenia wręczył go im ks. Tadeusz Pilawski, do 1944 r. proboszcz w Witkowie Nowym k. Radziechowa (woj. tarnopolskie). Ale ani ona, ani nikt z mieszkańców wsi, a także tamtejszy proboszcz nie wiedział, skąd i przez kogo obraz Matki Bożej został do Oławy przywieziony.
Witkowska parafia do rozbiorów wchodziła w skład diecezji chełmskiej, potem lwowskiej, a leżała na pograniczu łuckiej. Ks. bp Wincenty Urban w swej pracy Droga Krzyżowa archidiecezji lwowskiej w latach II wojny światowej 1939-1945 pisał, iż zdarzało się, że polska ludność z Wołynia chroniła się czasem w Radziechowie przed zbrodniami ukraińskich nacjonalistów. Nasuwało się więc przypuszczenie, że Polacy pochodzący z jakiejś wołyńskiej parafii mogli przywieźć obraz do Radziechowa, dokąd wówczas schronił się także ks. Pilawski. Okazało się jednak, że kopia obrazu MB Łuckiej była w witkowskim kościele już znacznie wcześniej. Mianowicie Józef Białynia Chołodecki (1852-1935), popularny w swoim czasie publicysta, autor wielu prac historycznych, w jednej z nich (Gertruda z Komorowskich Szczęsna Potocka) w 1906 r. podał, że w kościele tym znajduje się "kopia obrazu Matki Boskiej Łuckiej z r. 1670, zeszpecona przy odnawianiu w r. 1852" (rok różnicy w stosunku do inskrypcji na obrazie). Wizerunek przechowywany był w zakrystii, ale od jak dawna, nie wiadomo; ten właśnie obraz przywiózł do Oławy ks. Pilawski. Siedlecki wizerunek jest prawdopodobnie jedyną zachowaną kopią obrazu MB Łuckiej. W siedleckim kościółku ma się także znajdować monstrancja pochodząca ze zbudowanej przed wojną na terenie parafii witkowskiej kaplicy w Hohołowie.


Kościółek w Siedlcach k. Oławy

W październiku 1989 r. wierni z Łucka złożyli wniosek o rejestrację rzymskokatolickiej wspólnoty. Kiedy w kwietniu 1990 r. władze wyraziły na to zgodę, rozpoczęto starania o odzyskanie katedry, używanej w latach powojennych jako magazyn (soli, chemikaliów, potem obuwia), a w końcu zamienionej na muzeum ateizmu. We wrześniu tego roku przekazano im jedną z kaplic, później całą katedrę (zachowała się w dość dobrym stanie) i 31 marca 1991 r. odbyła się rekoncyliacja świątyni. Dokonał jej sufragan lwowski ks. bp Władysław Kiernicki. Proboszczem łuckiej parafii jest ks. prałat Ludwik Kamilewski. 18 maja 1996 r. papież Jan Paweł II przywrócił diecezję łucką, a od 25 marca 1998 r. jej ordynariuszem jest bp Marcjan Trofimiak.
Kilka lat temu w chełmskim kwartalniku "Kresy Literackie" pisałem: "Zapewne trudno będzie nadać tamtejszej katedrze jej dawny wygląd. Wydaje się jednak, że znaleźć się w niej powinien obraz MB Łuckiej, który można wykonać na podstawie zachowanej w siedleckim kościółku kopii".
Artykuł o łuckim wizerunku z taką właśnie sugestią, przesłałem ks. prałatowi Ludwikowi Kamilewskiemu. W następnych latach w paru pismach ukazały się przedruki tego artykułu. Na jeden z nich (w "Gazecie Lwowskiej") natknęła się pochodząca z Łucka, a obecnie mieszkająca we Wrocławiu, Pani Hanna z Sadkowskich Ryszkiewicz. I ona właśnie wzięła sobie do serca sprawę sporządzenia kopii Łuckiej Madonny i przekazania Jej katedrze w Łucku w darze od dawnych wołyniaków. Wymagało to, oczywiście zgromadzenia niemałych funduszów - nie tylko na pokrycie kosztów wykonania kopii, ale także na przeprowadzenie konserwacji siedleckiego obrazu (od 1851 r., zdaje się, nie dokonywanej), tym bardziej że podczas powodzi w 1997 r., wskutek zalania kościółka, obraz został uszkodzony.
W liście do Hanny Ryszkiewicz ks. bp Marcjan Trofimiak napisał m.in.: "Cieszę się z inicjatywy, którą Państwo podjęliście (...). Chętnie przyjmiemy dar w postaci kopii obrazu Matki Bożej, który kiedyś znajdował się w katedrze łuckiej". Dzięki dwuletnim staraniom i zabiegom Pani Ryszkiewicz, w pracowni konserwatorskiej Muzeum Narodowego we Wrocławiu dokonano restauracji siedleckiego obrazu (mgr Maria Kubaczka-Regulińska), a znana wrocławska portrecistka Teresa Buczyńska sporządziła jego kopię. 25 kwietnia 1999 r. w siedleckim kościółku odbyła się uroczystość poświęcenia odnowionego wizerunku, a 29 czerwca intronizacja kopii w łuckiej katedrze; w obu uroczystościach wzięła udział grupa dawnych wołyniaków z kraju wraz z Panią Hanną Ryszkiewicz.


Adam Wojnicz: Łuck na Wołyniu. Łuck 1922.
Relacja ustna Bronisławy Guzy (14 maja 1989 r.).
Józef Białynia-Chołodecki: Gertruda z Komorowskich Szczęsnowa Potocka. Lwów 1906.
Relacje ustne Zofii Bender i Stefanii Bychowskiej (18 marca 1995 r.).
Mieczysław Malinowski: Katedra w Łucku powróciła do wiernych. "Tygodnik Powszechny" z 1 września 1991 r.
Jerzy Kamiński: Kopia z kopii naszej. "Gazeta Powiatowa - Wiadomości Oławskie" 1999, nr 7.

Designed by M.Sz.